تعارف ۽ فهرست
سنڌي وياڪرڻ
جامع ۽ مڪمل
مبتدي کان اعليٰ سطح تائين
✦ ٣٢ مڪمل باب ✦
✦ تعريفون ۽ ضمني تعريفون ✦
✦ قسم ۽ اقسام ✦
✦ قاعدا ۽ استثنا ✦
✦ جامع مثال ✦
✦ مشقون ۽ سوال ✦
✦ گھڻ-چونڊ سوال (MCQs) ✦
✦ امتحاني سوال پيپر ✦
✦ مڪمل جوابنامو ✦
✦ مترادف ۽ متضاد ✦
✦ محاورا ۽ چوڻيون ✦
✦ ذخيرة الفاظ ✦
ايڊوانسڊ ڊڪشنري پروجيڪٽ
مضامين جي فهرست
باب پهريون: سنڌي ٻوليءَ جو تعارف
1.1 ٻوليءَ جون خاصيتون
ٻولي انسانن جي خاص خوبي آهي.
ٻولي سماجي رابطي جو ذريعو آهي.
ٻولي هڪ روايت آهي، جيڪا نسل در نسل منتقل ٿئي ٿي.
ٻولي تبديل ٿيندي رهندي آهي.
ٻولي علامتي نظام تي ٻڌل آهي.
1.2 سنڌي ٻوليءَ جو تاريخي تعارف
سنڌي دنيا جي قديم ترين ٻولين مان هڪ آهي. هن جون پاڙون سنڌو وادي جي تهذيب (2500 ق.م.) سان ڳنڍيل آهن. سنڌي ٻولي انڊو-آريائي خاندان جي هڪ اهم شاخ آهي ۽ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي رسمي ٻولي آهي.
1.2.1 سنڌي ٻوليءَ جون شاخون
1.3 وياڪرڻ جي تعريف ۽ اهميت
1.3.1 وياڪرڻ جا فائدا
صحيح ڳالهائڻ جي سگهه پيدا ٿئي ٿي.
صحيح لکڻ جي صلاحيت وڌي ٿي.
ٻوليءَ جي سمجهه گهري ٿئي ٿي.
ادبي تخليق ۾ مدد ملي ٿي.
ترجمي جو ڪم آسان ٿئي ٿو.
1.4 سنڌي وياڪرڻ جا حصا
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب ٻيو: اکر ۽ آواز
2.1 سنڌي الفابيٽ — سنڌي حروف تهجي
سنڌي ٻوليءَ ۾ ڪُل 52 اکر آهن، جيڪي نسخ-نستعليق رسم الخط ۾ لکيا وڃن ٿا. سنڌي عربي-فارسي رسم الخط سان گڏ ڪجهه اضافي اکر به رکي ٿي.
2.1.1 سنڌي جا خاص اکر
2.2 حرفن جا قسم
2.2.1 حروف علت (سُر / Vowels)
2.2.2 حروف صحيح (ساڪ / Consonants)
2.3 مد ۽ تشديد
2.4 الف مد، الف مقصوره، الف ممدوده
2.5 اکرن جا جوڙ — مرڪب اکر
ڪجهه اکر گڏ ٿي نئون آواز ٺاهين ٿا، جنهن کي مرڪب اکر يا ٻٻر اکر چئجي ٿو.
2.6 لفظن جي جوڙجڪ — هجا
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-ب، 4-الف
باب ٽيون: لفظ
3.1 لفظن جا قسم — بناوٽ جي لحاظ کان
3.1.1 سادو لفظ
3.1.2 مرڪب لفظ
3.1.3 مشتق لفظ
3.2 لفظن جا قسم — معنيٰ جي لحاظ کان
3.3 اڳياريون ۽ پٺياريون
3.3.1 اڳياريون (Prefixes)
3.3.2 پٺياريون (Suffixes)
3.4 لفظن جا ذريعا (Word Origins)
باب چوٿون: ڪلام جا ڀاڱا
4.1 هر ڀاڱي جو مختصر تعارف
4.1.1 اسم (Noun)
اسم اهو لفظ آهي، جيڪو ڪنهن شخص، جڳهه، شيءِ يا خيال جو نالو ظاهر ڪري. مثال: علي، ڪراچي، ڪتاب، محبت.
4.1.2 ضمير (Pronoun)
ضمير اهو لفظ آهي، جيڪو اسم جي جاءِ تي اچي ۽ ورجائڻ کان بچائي. مثال: مان، تون، هو، اسان.
4.1.3 صفت (Adjective)
صفت اهو لفظ آهي، جيڪو اسم جي ڪا خوبي، خامي يا حالت ظاهر ڪري. مثال: چڱو ڇوڪرو، وڏو گهر.
4.1.4 فعل (Verb)
فعل اهو لفظ آهي، جيڪو ڪنهن ڪم جو ڪرڻ يا ٿيڻ ظاهر ڪري. مثال: پڙهيو، لکيو، ڳاليو.
4.1.5 ظرف (Adverb)
ظرف اهو لفظ آهي، جيڪو فعل، صفت يا ٻئي ظرف جي خوبي يا ڪيفيت ظاهر ڪري. مثال: هتي، اڄ، تيز.
4.1.6 حرف جر (Postposition)
حرف جر اهو لفظ آهي، جيڪو اسم يا ضمير کان پوءِ اچي ۽ ان جو ڳنڍاپو ظاهر ڪري. مثال: گهر ۾، ميز تي.
4.1.7 حرف عطف (Conjunction)
حرف عطف اهو لفظ آهي، جيڪو ٻن لفظن، جملن يا شقن کي ڳنڍي. مثال: احمد ۽ علي، ذهين پر سست.
4.1.8 حرف ندا (Interjection)
حرف ندا اهو لفظ آهي، جيڪو ڪنهن اوچتي جذبي يا احساس کي ظاهر ڪري. مثال: واهه! افسوس! يا الله!
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب پنجون: اسم
5.1 اسم جا قسم — معنيٰ جي لحاظ کان
5.1.1 اسم عام (Common Noun)
5.1.2 اسم خاص (Proper Noun)
5.1.3 اسم مجموعي (Collective Noun)
5.1.4 اسم ڪيفيت / معنوي (Abstract Noun)
5.1.5 اسم مادي (Material Noun)
5.2 اسم جي قسم — شمار جي لحاظ کان
5.2.1 اسم معدود / قابل شمار (Countable Noun)
5.2.2 اسم غير معدود / ناقابل شمار (Uncountable Noun)
5.3 اسم جي جنس (Gender)
5.3.1 مذڪر (Masculine)
مرد، نر، نرينو جنس وارن شين لاءِ مذڪر استعمال ٿئي ٿو.
5.3.2 مونث (Feminine)
عورت، ماده، مادي جنس وارن شين لاءِ مونث استعمال ٿئي ٿو.
5.3.3 مذڪر کان مونث ٺاهڻ جا طريقا
5.4 واحد ۽ جمع (Number)
5.4.1 واحد کان جمع ٺاهڻ جا طريقا
5.5 اسم جون حالتون (Cases)
5.6 جامع مشق — اسم
فقري پُرا ڪريو:
احمد هڪ ........... (اسم عام / اسم خاص) آهي.
'فوج' هڪ ........... اسم آهي.
'پاڻي' هڪ ........... اسم آهي.
ڇوڪرو جو مونث ........... آهي.
'گهر' جو جمع ........... آهي.
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
فقري جواب: 1-اسم خاص، 2-مجموعي، 3-ناقابل شمار/مادي، 4-ڇوڪري، 5-گهر
باب ڇهون: ضمير
6.1 شخصي ضمير (Personal Pronoun)
6.1.1 شخصي ضمير جي مثالون
6.2 ملڪيتي ضمير (Possessive Pronoun)
6.3 اشاري ضمير (Demonstrative Pronoun)
6.4 سوالي ضمير (Interrogative Pronoun)
6.5 متعلقي ضمير (Relative Pronoun)
6.6 انعڪاسي ضمير (Reflexive Pronoun)
6.7 غيرمعين ضمير (Indefinite Pronoun)
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب ستون: صفت
7.1 صفت ڪيفي (Qualitative Adjective)
7.2 صفت مقداري (Quantitative Adjective)
7.3 صفت عددي (Numeral Adjective)
7.3.1 اصلي عدد (Cardinal Numbers)
7.3.2 ترتيبي عدد (Ordinal Numbers)
7.4 اشاري صفت (Demonstrative Adjective)
7.5 سوالي صفت (Interrogative Adjective)
7.6 صفتن جا درجا (Degrees of Comparison)
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب اٺون: فعل
8.1 فعل جا قسم — ساخت جي لحاظ کان
8.1.1 سادو فعل
8.1.2 مرڪب فعل
8.2 فعل جا قسم — اثر جي لحاظ کان
8.2.1 فعل متعدي (Transitive Verb)
8.2.2 فعل لازم (Intransitive Verb)
8.3 فعل جا قسم — باقاعدگيءَ جي لحاظ کان
8.3.1 باقاعده فعل (Regular Verb)
8.3.2 بي قاعده فعل (Irregular Verb)
8.4 فعل جا قسم — زمانيءَ جي لحاظ کان
8.5 مدد فعل (Auxiliary / Helping Verb)
8.6 مصدر (Infinitive)
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب نائون: زمانا
9.1 ماضي (Past Tense)
9.1.1 سادي ماضي (Simple Past)
قاعدو: فاعل + مفعول + فعل ماضي
9.1.2 جاري ماضي (Past Continuous)
قاعدو: فاعل + فعل رهيو/رهي هو/هئي
9.1.3 مڪمل ماضي (Past Perfect)
قاعدو: فاعل + فعل ماضي + چڪو هو
9.1.4 عادتي ماضي (Habitual Past)
قاعدو: فاعل + فعل ندو/ندي هو/هئي
9.2 حال (Present Tense)
9.2.1 سادو حال (Simple Present)
قاعدو: فاعل + فعل ندو/ندي آهي / آهن
9.2.2 جاري حال (Present Continuous)
قاعدو: فاعل + فعل رهيو/رهي آهي/آهن
9.2.3 مڪمل حال (Present Perfect)
قاعدو: فاعل + فعل ماضي + چڪو/چڪي آهي
9.3 مستقبل (Future Tense)
9.3.1 سادو مستقبل (Simple Future)
قاعدو: فاعل + فعل ندو/ندي
9.3.2 جاري مستقبل (Future Continuous)
9.3.3 مڪمل مستقبل (Future Perfect)
9.4 زمانن جو جامع جدول
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب ڏهون: آواز — معروف ۽ مجهول
10.1 معروف آواز (Active Voice)
ٺاهه: فاعل + مفعول + فعل
10.2 مجهول آواز (Passive Voice)
ٺاهه: مفعول (هاڻي فاعل) + فعل مجهول
10.3 معروف کان مجهول ٺاهڻ جا قاعدا
10.4 معروف ۽ مجهول جا مقابلي مثال
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب يارهون: موڊ / کيفيتون
11.1 امري موڊ (Imperative Mood)
11.1.1 حڪم (Command)
11.1.2 درخواست (Request)
11.1.3 مشورو (Advice)
11.2 خبري موڊ (Indicative Mood)
11.3 شرطي موڊ (Subjunctive Mood)
11.3.1 شرط (Condition)
11.3.2 خواهش (Wish)
11.3.3 امڪان (Possibility)
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب ٻارهون: ظرف
12.1 ظرف وقت (Adverb of Time)
12.2 ظرف جڳهه (Adverb of Place)
12.3 ظرف طريقي (Adverb of Manner)
12.4 ظرف مقدار (Adverb of Degree)
12.5 ظرف ڪثرت (Adverb of Frequency)
جواب: 1-الف، 2-ب، 3-الف، 4-الف
باب تيرهون: حرف جر / حرف اضافت
13.1 سنڌيءَ جا بنيادي حرف جر
13.2 حرف جر جا مثال جملا
13.3 مرڪب حرف جر
باب چوڏهون: حرف عطف
14.1 برابر ڳنڍيندڙ حرف عطف (Co-ordinating Conjunctions)
14.2 ماتحت ڳنڍيندڙ حرف عطف (Subordinating Conjunctions)
14.3 جوڙي حرف عطف (Correlative Conjunctions)
جواب: 1-الف، 2-ب، 3-الف، 4-الف
باب پندرهون: حرف ندا
15.1 خوشيءَ جا حرف ندا
15.2 غم ۽ پشيماني جا حرف ندا
15.3 تعجب جا حرف ندا
15.4 ڊپ ۽ خوف جا حرف ندا
15.5 سڏڻ ۽ اعلان جا حرف ندا
باب سورهون: جملو
16.1 جملي جا بنيادي حصا
16.2 جملن جا قسم — مقصد موجب
16.2.1 خبري جملو (Declarative Sentence)
16.2.2 سوالي جملو (Interrogative Sentence)
16.2.3 امري جملو (Imperative Sentence)
16.2.4 عجبي جملو (Exclamatory Sentence)
16.3 جملن جا قسم — ساخت موجب
16.3.1 سادو جملو (Simple Sentence)
16.3.2 مرڪب جملو (Compound Sentence)
16.3.3 پيچيده جملو (Complex Sentence)
16.4 جملن جو جدول
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب سترهون: فقرو ۽ شق
17.1 فقرو (Phrase)
17.1.1 اسمي فقرو (Noun Phrase)
17.1.2 فعلي فقرو (Verb Phrase)
17.1.3 صفتي فقرو (Adjective Phrase)
17.1.4 ظرفي فقرو (Adverb Phrase)
17.1.5 حرف جري فقرو (Prepositional Phrase)
17.2 شق (Clause)
17.2.1 مکيه شق (Main / Independent Clause)
17.2.2 ماتحت شق (Subordinate / Dependent Clause)
17.3 فقري ۽ شق ۾ فرق
باب ارڙهون: اوقاف جون نشانيون
18.1 وقف تام (Full Stop) جا استعمال
خبري جملي جي آخر ۾: احمد اسڪول ويو۔
امري جملي جي آخر ۾ (عام): هتي اچ۔
مختصر (ابتداءَ) کانپوءِ: ص۔، ج۔
18.2 وقف خفيف (Comma) جا استعمال
لسٽ ۾: احمد، علي، خالد ۽ فاطمه.
خطاب ۾: احمد، هتي اچ.
ماتحت شق کانپوءِ: جيڪڏهن آيو، ته ٻڌايم.
ظرف وقت کانپوءِ: سڀاڻي، مان ايندس.
باب اوڻيهون: سڌي ۽ اڻ سڌي ڳالهه
19.1 سڌي ڳالهه (Direct Speech)
19.2 اڻ سڌي ڳالهه (Indirect Speech)
19.3 تبديليءَ جا قاعدا
19.4 مثالون — سڌي کان اڻ سڌي
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب ويهون: صفتن جا درجا
20.1 مثبت درجو (Positive Degree)
20.2 تفضيلي درجو (Comparative Degree)
20.3 تفضيل مطلق (Superlative Degree)
20.4 درجن جو جامع جدول
20.5 عربي-فارسي صفتن جا درجا
جواب: 1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف
باب هڪويهون: مترادف ۽ متضاد
21.1 مترادف (Synonyms)
21.2 متضاد (Antonyms)
باب ٻاويهون: محاورا ۽ چوڻيون
22.1 محاورا (Idioms)
22.2 چوڻيون (Proverbs)
باب ٽيويهون: صرفيات
23.1 لفظ جا حصا (Morphemes)
23.2 لفظ جوڙجڪ جا طريقا (Word Formation)
23.2.1 اشتقاق (Derivation)
23.2.2 تركيب (Compounding)
23.2.3 تحويل (Conversion)
23.3 فعل جون شڪلون
باب چوويهون: نحو — جملي جي جوڙجڪ
24.1 سنڌي جملي جي بنيادي ترتيب
24.2 فاعل جي جاءِ
فاعل عام طور تي جملي جي شروع ۾ اچي ٿو، پر زور وارن جملن ۾ اڳتي يا پوءِ به اچي سگهي ٿو.
24.3 سوالي جملي جي ترتيب
سوالي لفظ (ڪير، ڇا، ڪٿي، ڪڏهن) عام طور تي جملي جي شروع ۾ اچي ٿو.
24.4 منفي جملي جي ترتيب
منفي 'نه' فعل کان اڳ اچي ٿو.
24.5 اتفاق (Agreement)
باب پنجويهون: عام غلطيون ۽ سڌاريون
25.1 اکر ۽ اُملا جون غلطيون
25.2 جنس جون غلطيون
25.3 فعل زماني جون غلطيون
25.4 حرف جر جون غلطيون
25.5 جملي جي ترتيب جون غلطيون
باب ڇهويهون: حالتون (اسم جون حالتون)
26.1 حالت فاعلي
26.2 حالت مفعولي
26.3 حالت اضافي (Genitive)
26.4 جو / جي / جا جو استعمال
باب ستويهون: واحد ۽ جمع — تفصيلي
27.1 واحد ۽ جمع ٺاهڻ جا قاعدا
27.2 بي قاعده جمع
باب اٺويهون: ذخيرة الفاظ — موضوعاتي
28.1 خاندان جا لفظ
28.2 جسم جا حصا
28.3 رنگ
28.4 وقت جا لفظ
28.5 قدرت جا لفظ
باب اُڻيهاريهون: جامع مشقون
29.1 مشق الف — درست جواب چونڊيو
29.2 مشق ب — خالي جڳهون ڀريو
'ڇوڪرو' جو مونث ......... آهي.
'پڙهيو' زماني جي لحاظ کان ......... (ماضي/حال/مستقبل) آهي.
'احمد ڪتاب پڙهيو' ۾ 'احمد' ......... آهي.
'محبت ۽ نفرت' هڪٻئي جا ......... آهن.
'جيڪڏهن توهان محنت ڪندا ته ڪامياب ٿيندا' ......... جملو آهي.
'هتي' ظرف ......... آهي.
'احمد جو ڪتاب' ۾ 'جو' ......... حالت ظاهر ڪري ٿو.
سنڌيءَ ۾ جملي جي ترتيب ......... (SOV/SVO) آهي.
29.3 مشق ج — جملا ٺاهيو
هيٺين لفظن مان سادو جملو ٺاهيو: (احمد، ڪتاب، پڙهيو)
مرڪب جملو ٺاهيو: (هو آيو، هوءَ وئي)
معروف جملو مجهول ۾ مٽايو: 'استاد سبق سيکاريو'
سادي ڳالهه اڻ سڌيءَ ۾ مٽايو: احمد چيو: 'مان ٿڪل آهيان'
'وڏو' صفت جا ٽي درجا لکو.
29.4 مشق د — مترادف ۽ متضاد
'گهر' جا ٻه مترادف لکو.
'خوشي' جو متضاد لکو.
'دوست' جو متضاد لکو.
'تيز' جا ٻه مترادف لکو.
'روشني' جو متضاد لکو.
29.5 جوابنامو — مشق الف
1-الف، 2-الف، 3-الف، 4-الف، 5-الف، 6-الف، 7-الف، 8-الف
29.6 جوابنامو — مشق ب
ڇوڪري
ماضي
فاعل
متضاد
پيچيده جملو
ظرف جڳهه
اضافي حالت
SOV
باب ٽيهون: امتحاني سوال — پيپر 1
سوال 1 — گھڻ-چونڊ سوال (20 نمبر)
سوال 2 — مختصر جواب (30 نمبر)
اسم جا ٽي قسم معنيٰ جي لحاظ کان لکي مثال ڏيو. (6 نمبر)
شخصي ضمير جو جدول ٺاهيو. (6 نمبر)
صفتن جا ٽي درجا وضاحت سان لکو. (6 نمبر)
معروف ۽ مجهول آواز ۾ فرق لکو. (6 نمبر)
حرف عطف جا ٽي قسم مثالن سان لکو. (6 نمبر)
سوال 3 — ڊگها جواب (30 نمبر)
سنڌي ٻوليءَ جو تاريخي تعارف لکو. (10 نمبر)
فعل جا قسم تفصيل سان ڏيو. (10 نمبر)
زمانن جو جامع جدول ٺاهي مثال ڏيو. (10 نمبر)
سوال 4 — عملي مشق (20 نمبر)
هيٺين معروف جملن کي مجهول ۾ مٽايو: (الف) احمد ڪتاب پڙهيو. (ب) ماءُ کاڄ رانڌيو. (ج) استاد سبق سيکاريو. (4 نمبر)
هيٺين جملن جا اسم، ضمير، صفت ۽ فعل سُڌاريا ڪريو: 'سهڻو ڇوڪري اسڪول ويو.' (4 نمبر)
هيٺين سادي ڳالهه کي اڻ سڌيءَ ۾ مٽايو: احمد چيو: 'مان اسڪول وڃان ٿو.' (4 نمبر)
هيٺين لفظن جا مترادف ۽ متضاد لکو: (الف) خوشي (ب) دوست (ج) روشني (د) گهر (8 نمبر)
باب هڪٽيهون: امتحاني سوال — پيپر 2
سوال 1 — گھڻ-چونڊ (20 نمبر)
سوال 2 — نظري سوال (40 نمبر)
صرفيات ڇا آهي؟ لفظ جوڙجڪ جا طريقا مثالن سان لکو. (10 نمبر)
نحو جو مطلب ڇا آهي؟ سنڌي جملي جي ترتيب کي مثالن سان واضح ڪريو. (10 نمبر)
اوقاف جون نشانيون ڪهڙيون آهن؟ سڀني جو استعمال مثالن سان لکو. (10 نمبر)
فقرو ۽ شق ۾ فرق ٻڌايو. هر قسم جو مثال ڏيو. (10 نمبر)
سوال 3 — عملي مشق (40 نمبر)
هيٺين لفظن مان مرڪب جملا ٺاهيو: (1) پڙهڻ، ڀل، ميوو. (2) محنت، ڪامياب، ٿيڻ. (8 نمبر)
هيٺين اڻ سڌين ڳالهين کي سڌيءَ ۾ مٽايو: احمد چيو ته هو ٿڪل آهي. (8 نمبر)
هيٺين محاورن جو استعمال جملن ۾ ڪريو: (1) هٿ ڊگهو ڪرڻ (2) اکيون کلڻ (8 نمبر)
هيٺين چوڻين جي معنيٰ سمجهائي جملن ۾ استعمال ڪريو: (1) جيئن ڪمائيندئي تيئن کائيندئي (2) گهر جي مُرغي دال برابر (8 نمبر)
هيٺين جملن جي گرامري تحليل ڪريو — هر لفظ جو ڀاڱو ٻڌايو: احمد روز سٺو ڪتاب پڙهندو آهي. (8 نمبر)
باب ٻٽيهون: جوابنامو (Answer Key)
32.1 پيپر 1 — سوال 1 جا جواب
32.2 پيپر 2 — سوال 1 جا جواب
32.3 نموني جواب — اهم سوالن جا
اسم جا قسم (معنيٰ جي لحاظ کان)
اسم عام — جهڙوڪ: شهر، ڇوڪرو، ڪتاب
اسم خاص — جهڙوڪ: ڪراچي، احمد، پاڪستان
اسم مجموعي — جهڙوڪ: فوج، قوم، ڌڻ
اسم ڪيفيت — جهڙوڪ: محبت، خوشي، غم
اسم مادي — جهڙوڪ: سون، پاڻي، لوهه
شخصي ضمير جدول
صفتن جا درجا